Hoger onderwijs in het tijdperk van AI – Hoe kunnen we de menselijke dimensie van onderwijs en leren behouden?

Het Human-AI-project is een initiatief onder de EU HORIZON-MSCA-2025-SE-01-01-regelgeving, gepland om in november 2026 te worden gelanceerd. Het onderzoekt de vraag: Hoe kunnen we de menselijke aanraking behouden in het onderwijs en leren in dit AI-tijdperk? HUMAN-AI beschouwt zorgvuldig de maatschappelijke impact van AI in het onderwijs, met de focus op het begrijpen en aanpakken van uitdagingen zonder zelf AI-systemen te creëren of in te zetten. Human-AI behandelt maatschappelijke studies van AI-gebruik in onderwijscontexten, zonder zich bezig te houden met de ontwikkeling of implementatie van AI-gebaseerde systemen of technieken. De projectactiviteit betreft geen beveiligingsgevoelige onderwerpen en valt onder geen van de beveiligingsgevoelige activiteiten. Het bevat geen geclassificeerde achtergrond- of voorgrondinformatie.

Het primaire doel van het project is het ontwikkelen van een ethisch, op menswaarden gebaseerd model voor het verantwoorde, ethische en transparante gebruik van kunstmatige intelligentietechnologieën in het hoger onderwijs, gericht op zowel institutioneel als individueel niveau, en geleid door een reeks duidelijk gedefinieerde, meetbare en haalbare doelen: Laten we samenwerken om een AI-vriendelijk soft skills-kader te creëren dat speciaal is ontworpen voor deelnemers aan hoger onderwijs. Deze aanpak zorgt ervoor dat zij goed voorbereid zijn op de integratie van AI in leer- en professionele omgevingen. We streven ernaar een sterke methodologie te ontwikkelen die niet alleen inspeelt op de veranderende behoeften van de AI-gedreven arbeidsmarkt, maar ook essentiële mensgerichte vaardigheden ontwikkelt. Het is belangrijk om te zien hoe instellingen voor hoger onderwijs zich aanpassen aan nieuwe technologieën, terwijl ze toch de menselijke benadering in het onderwijs en leren behouden. We stimuleren innovatie in curriculumontwikkeling die technologische geletterdheid combineert met ethische overwegingen en betekenisvolle interacties tussen leraren en leerlingen bevordert. Tot slot steunen we beleid op het gebied van AI-onderwijs dat ethiek, welzijn en menselijke autonomie vooropstelt, waarbij het belang van innovatie geworteld is in menselijke waarden wordt benadrukt.

De doelstellingen van het project zijn zowel meetbaar als realistisch haalbaar binnen de reikwijdte van hedendaags onderwijskundig onderzoek en praktijk. Doelstelling 1 (soft skills framework) en 2 (methodologieontwikkeling) zullen worden gevalideerd via pilotprogramma’s, vaardigheidsbeoordelingen en afstemming op instructiebenaderingen die AI-integratie in het onderwijs het beste ondersteunen. Doel 3 (institutionele AI-respons) zal worden geverifieerd door vergelijkende en kwalitatieve analyses waarbij wordt onderzocht hoe instellingen zich aanpassen aan technologische veranderingen. Doel 4 (curriculuminnovatie) zal worden beoordeeld via curriculummapping, feedback van belanghebbenden en evaluaties van leerresultaten, met aandacht voor mensgerichte dimensies. Doelstelling 5 (beleidsrichtlijnen) zal worden nagestreefd door beleidsanalyse, betrokkenheid van belanghebbenden, deskundige consultaties en het formuleren van uitvoerbare aanbevelingen. Samen vormen deze doelstellingen een samenhangende en haalbare routekaart voor impactvolle onderwijstransformatie en bieden ze duidelijke paden voor implementatie en evaluatie.

Met erkenning van het toenemende belang van mensgerichte vaardigheden naast digitale en technische competenties, integreert HUMAN-AI soft skills in haar onderwijsmodel, volledig afgestemd op de prioriteiten van de Europese Skills Agenda. Hoewel traditionele benaderingen vaak gericht zijn op het inzetten van tools en digitale geletterdheid, leggen ze vooral de nadruk op kortetermijnvaardigheid in plaats van het bevorderen van kritisch en verantwoord gebruik. Deze benaderingen missen ook vaak ethische kaders, pedagogische aanpassing en langdurige vaardigheidsontwikkeling. In een tijdperk waarin algoritmen beslissingen en gedrag beïnvloeden, is het stimuleren van deze competenties essentieel om individuen in staat te stellen verantwoordelijk met AI om te gaan, vooroordelen uit te dagen en bij te dragen aan inclusieve en ethische innovatie. Onderwijssystemen moeten zich daarom ontwikkelen om mensgericht leren te integreren naast digitale vaardigheden, zodat leerlingen niet alleen worden voorbereid op het gebruik van AI, maar ook op het gebruik van AI, maar ook op het waarborgen dat de toepassing ervan in overeenstemming is met ethische en maatschappelijke waarden. Door soft skills te prioriteren, zorgen we ervoor dat AI de menselijke dimensie van lesgeven en leren versterkt – in plaats van vervangt.

Op basis van de doelstellingen van het project werden belangrijke onderzoeksvragen gesteld om het onderzoek te sturen. Wat zijn de belangrijkste uitdagingen en kansen bij het ontwikkelen van AI-competenties binnen onderwijsinstellingen?
• Hoe beïnvloeden de houdingen van leraren het proces van AI-implementatie in het onderwijs?
• Op welke manieren kan langdurig gebruik van AI in klaslokalen invloed hebben op hoe leerlingen leren en presteren?
• Wat zijn de belangrijkste ethische zorgen met betrekking tot het gebruik van AI door leraren en leerlingen?
• Hoe kan AI leren personaliseren voor diverse behoeften, rekening houdend met demografische en genderdiversiteit?
• Welke formele, non-formele en informele onderwijsmethodologie is effectiever?
• Hoe kunnen leraren AI in het klaslokaal brengen zonder de menselijke essentie van lesgeven en leren te verliezen?

Ons onderzoek, uitgevoerd binnen drie onderzoekswerkpakketten, zal een volledig begrip van deze kwesties bieden. Elk werkpakket is strategisch ontworpen om specifieke dimensies van de onderzoeksvragen aan te pakken – van institutionele en pedagogische uitdagingen tot ethische overwegingen en de impact van AI op leerresultaten. Mens-AI pakt een essentiële wereldwijde en Europese uitdaging aan: het voorbereiden van studenten en docenten in het hoger onderwijs om met AI om te gaan op manieren die niet alleen effectief, maar ook ethisch en maatschappelijk verantwoord zijn. De innovatie ligt niet in technologische vooruitgang, maar in een tijdige, frisse reactie op de voortdurende technologische verschuiving in het onderwijs, waarbij maatschappelijke uitdagingen worden aangepakt die worden veroorzaakt door digitale en culturele veranderingen.

Voortbouwend op de eerder besproken ontwikkelingen en hiaten, is de belangrijkste focus en innovatieve aspecten van het project een vriendelijk, competentiegericht AI-onderwijskader dat is aangepast aan instellingen voor hoger onderwijs (HO’s). Mens-AI zal een fris, competentiegericht AI-onderwijsmodel creëren en uitrollen dat essentiële AI-vaardigheden benadrukt die geschikt zijn voor HEI-behoeften. Ons doel is om de effectiviteit van het onderwijs te verbeteren, gepersonaliseerde leerervaringen te bieden en studenten toe te rusten voor carrières in een wereld rijk aan AI. Deze aanpak bevordert een doordachte en verantwoordelijke integratie van AI in het onderwijs (Watson & Shi, 2024). Mens-AI neemt ook zorgvuldig ethische overwegingen mee, waarbij studenten worden aangemoedigd kritisch te denken en AI verantwoordelijk te gebruiken, zodat ze de sociale impact ervan begrijpen.

De Human-AI-benadering brengt een doordachte en zorgzame kijk op onderwijs door soft skills in het curriculum te integreren. Het erkent de hiaten die vaak worden gevonden in traditionele AI-modellen, die zich vooral richten op digitale geletterdheid, terwijl er minder aandacht wordt besteed aan ethiek en langetermijnontwikkeling van vaardigheden. In plaats van AI te zien als een vervanging voor leraren, ziet deze benadering het als een nuttige metgezel die emotioneel intelligente, sociaal verantwoorde en leerlinggerichte leeromgevingen ondersteunt. Het moedigt scholen aan om actieve makers te worden van toekomstige leerculturen die gebaseerd zijn op nieuwsgierigheid, dialoog en vertrouwen, in plaats van alleen passieve gebruikers van algoritmes. Door inclusieve en toegankelijke lesmethoden te ontwerpen, zorgt het ervoor dat alle leerlingen, inclusief mensen met een beperking, ondersteuning krijgen. Innovatieve hulpmiddelen zoals prestatiegerichte toetsen zullen helpen om eerlijke en betekenisvolle manieren te bieden om de capaciteiten van studenten te meten. AI-systemen die zich aanpassen aan individuele behoeften, geleid door degelijk onderzoek, zullen leren persoonlijker, boeiender, efficiënter en succesvoller maken. Het initiatief bevordert ook samenwerking tussen verschillende vakgebieden — zoals informatica, onderwijs, psychologie en sociologie — om nieuwe ideeën te inspireren die verder gaan dan traditionele vakken en de op mensen gerichte AI-gereedheid in het hoger onderwijs te versterken. Ten slotte streeft het ernaar AI-theorieën om te zetten in praktische, praktijkgerichte toepassingen, waarbij nieuwe beoordelingsmethoden zoals analytics en prestatiegerichte evaluaties worden gebruikt om de vaardigheden van zowel leerlingen als docenten beter te begrijpen en te ondersteunen.

Ons project sluit aan bij de doelstellingen van Horizon Europe, voornamelijk binnen Cluster 2 (Cultuur, Creativiteit en Inclusieve Samenleving) en Cluster 4 (Digitaal, Industrie en Ruimte), door zich te richten op aanpasbare, werkgerichte vaardigheden. Human-AI ondersteunt dit door soft skills te integreren in het onderwijs- en leerproces, de interactie tussen nieuwe technologieën en menselijke vaardigheden te beoordelen en leerlingen voor te bereiden op AI-verbeterde werkplekken. Het ondersteunt levenslang leren en institutionele innovatie door gerichte beleidsaanbevelingen, waardoor een verantwoorde digitale transitie mogelijk wordt. Belangrijk is dat de sociale aanpak van het project technologiegedreven initiatieven effectief aanvult door ervoor te zorgen dat technologische verandering gepaard gaat met inclusieve en mensgerichte ontwikkeling.

Mens-AI speelt een prachtige rol in het Actieplan Digitaal Onderwijs (2021–2027), met als doel digitale vaardigheden te verbeteren en hoogwaardige, inclusieve educatie voor iedereen te bevorderen. Dit doet het door AI-geletterdheid actief te stimuleren onder zowel leerlingen als docenten, met nadruk op het belang van ethisch en verantwoord AI-gebruik – een belangrijk onderdeel van digitale transformatie. Mens-AI helpt onderwijsinstellingen ook om bij te blijven met het snel veranderende digitale landschap, zodat ze goed voorbereid zijn. Daarnaast weerspiegelt het de waarden van de EU AI-wet en de Ethische Richtlijnen voor Betrouwbare AI12, waarmee het het belang benadrukt van een mensgerichte, transparante en betrouwbare benadering van AI in onderwijs en samenleving. Bovendien ondersteunt Human-AI het EC 2025 AI Continent Actieplan door het bewustzijn over AI in de samenleving te vergroten en ethische, mensgerichte innovatie in het onderwijs te stimuleren. Het helpt bij het ontwikkelen van toekomstbestendige vaardigheden en versterkt de rol van de EU als wereldleider in verantwoorde AI. Door omgevingen van ethisch AI-leren en -onderzoek te bevorderen, ondersteunt het ook het doel van de EU om wereldwijd een topbestemming te worden voor AI-talenten.

De deelnemende organisaties werden geselecteerd op basis van de sterkte en expertise van hun onderzoeksteams – inclusief hun vaardigheden, beschikbaarheid en opmerkelijke prestaties – evenals hun oprechte toewijding aan het onderzoeks- en opleidingsprogramma. We hebben ook hun eerdere ervaring met samenwerken, openheid voor interdisciplinair en innovatief onderzoek, en de compatibiliteit van hun interesses en infrastructuur meegenomen. Elke partner biedt uitstekende voorwaarden voor de uitvoering van het project, toont een bewezen vermogen om wetenschappelijke evenementen te organiseren, internationale gasten professioneel te ontvangen en hoogwaardig onderzoek, training, conferenties en seminars te leveren. Daarnaast zijn de volgende partners betrokken geweest:

De Universiteit van Silezië in Katowice (VS) biedt een goede ICT-infrastructuur die zowel studenten als personeel echt ten goede komt. Dit omvat een veelzijdig Moodle e-learningplatform, moderne multimediafaciliteiten, boeiende MOOCs, geavanceerde videoconferentiesystemen en het innovatieve Silezische laboratorium dat zich richt op onderzoek naar STEAM, welzijn en opkomende technologieën. De werkruimtes zijn doordacht ontworpen met volledig uitgeruste kantoren en betrouwbaar internet, aangevuld met een van Polens grootste academische bibliotheken en betaalbare, hoogwaardige accommodatiemogelijkheden. US is ook in staat kennis breed te delen via haar gerenommeerde uitgeverij en wetenschappelijke tijdschrift, wat sterke projectmanagementondersteuning toont van toegewijde administratieve teams. Deze gastvrije omgeving stimuleert academische groei en betrokkenheid van de gemeenschap, waardoor het een levendig centrum is voor leren en innovatie.

De Universiteit van Tallinn (TU) beschikt over moderne faciliteiten, betrouwbaar internet en essentiële ICT-bronnen, waaronder een e-learningplatform, ICT-laboratoria en videoconferentieapparatuur. TU verwelkomt een verscheidenheid aan evenementen zoals conferenties en workshops van harte, biedt toegang tot uitgebreide bibliografische materialen en biedt comfortabele accommodatiemogelijkheden. De campus biedt heerlijke maaltijden in de kantines en vriendelijk administratief personeel staat altijd open om te helpen met organisatorische behoeften.

De Universiteit van Aberta (UAb) ondersteunt haar gedetacheerde medewerkers van harte met een breed scala aan kantoor- en ICT-faciliteiten. Deze omvatten een e-learningplatform, betrouwbare communicatie-infrastructuur, VPN-toegang, Wi-Fi, bekabelde netwerken, videoconferentietools en diverse technische bronnen. UAb toont ook groot potentieel in het organiseren van conferenties, seminars, trainingssessies, workshops, cursussen en culturele evenementen. Bovendien biedt de bibliotheek toegang tot B-ON (Online Knowledge Library), waardoor bronnen gemakkelijk toegankelijk zijn.

Constantine the Philosopher University in Nitra (UKF) biedt een ondersteunende werkomgeving voor gedetacheerd personeel, met moderne kantoorruimtes uitgerust met internettoegang en uitgebreide ICT-middelen zoals e-learningplatforms, ICT-laboratoria, videoconferentiesystemen en multimediatools. De bibliotheek voldoet aan moderne academische normen en Eduroam Wi-Fi biedt gemakkelijke, veilige toegang voor bezoekende onderzoekers.

Borys Grinchenko Kiev Metropolitane Universiteit (BGKMU) biedt essentiële onderzoeks- en ICT-faciliteiten, waaronder innovatieve onderwijsruimtes (met een modern digitaal centrum voor voortdurende ontwikkeling van digitale vaardigheden), geïntegreerde omgevingen voor virtuele realiteiten (VR/AR) en een uitgebreide bibliotheek met 23.000 items.

StartinForum (SF) biedt moderne kantoorruimtes en volledig uitgeruste conferentiezalen met betrouwbare internetverbinding. Met uitgebreide ervaring in het organiseren van professionele conferenties en workshops werkt SF samen met hotels voor volledige evenementondersteuning en runt het een eigen uitgeverij om promotiemateriaal te creëren. SF maakt het organiseren van evenementen voor grote publieken eenvoudig en flexibel, met inspelen op verschillende niveaus van expertise en betrokkenheid om een warme, gastvrije ervaring voor iedereen te garanderen.

Khon Kaen University (KKU) biedt uitstekende werkomstandigheden voor nieuwe onderzoekers, waaronder toegang tot moderne onderzoeksinfrastructuur en gespecialiseerde apparatuur – zoals computerlokalen, leermiddelen, snel internet, multimedia-tools en andere geavanceerde digitale systemen.

De Kazachse Nationale Vrouwenlerarenopleiding Universiteit (QyzPU) biedt een gastvrije omgeving met moderne voorzieningen, waaronder een goed gevulde wetenschappelijke bibliotheek, co-workingruimtes met hoge internetverbinding, innovatieve ICT/AI-laboratoria en ultramoderne multimediacomplexen. Het beschikt over uitstekende faciliteiten voor het organiseren van conferenties, seminars, trainingssessies en culturele evenementen. De gunstige ligging en toegewijde administratieve ondersteuning maken het een ideale plek voor leren en organiseren van evenementen.

De Universiteit van São Paulo (USP) biedt geschikte werkomstandigheden met kantoorruimtes, klaslokalen, laboratoria, conferentiezalen, computerlabs, leermiddelen, informatiesystemen, geavanceerde computerfaciliteiten, multimediatools en internetverbinding. Externe toegang via USP VPN en toegang tot de uitgebreide bibliotheken, waaronder de collectie van 203.000 items en de speciale “Delfim Neto”-bibliotheek met 250.000 items, ondersteunen alle onderzoeksbehoeften.